معرفی کتاب «روشی آسان برای فهم قرآن»؛ نوشتة آقایان: علیرضا لطفی و محمد ضرغام

معرفی کتاب «روشی آسان برای فهم قرآن»؛ نوشتة آقایان: علیرضا لطفی و محمد ضرغام

علی ملکوتی­ نیا

 
مقدمه
«روشی آسان برای فهم قرآن»، عنوان کتابی است که در قالب سه فصل(۲۰ درس) و ۲۵۵ صفحه، جهت آموزش ترجمه و مفاهیم قرآن­کریم به نگارش درآمده است.
این کتاب، توسط آقایان: علیرضا لطفی و محمد ضرغام در پاییز سال ۱۳۸۴ شمسی به همت انتشارات أُسوه در استان تهران انتشار یافته است.
هدف کتاب
نویسندگان محترم، هدف از تألیف این کتاب را ارائة روش مؤثر و سریع برای آموزش مفاهیم قرآن می­دانند.[۱]
مخاطبان کتاب
درسهای این کتاب به گونه­ای تنظیم شده است که دانش­آموزان مقطع راهنمایی و پایین­تر به کمک معلم و مقاطع بالاتر به صورت خودآموز بتوانند از آن استفاده کنند.[۲]
محتوا و روش آموزشی
نویسندگان این کتاب معتقدند: «این دروس به دنبال آموزش ترجمة قرآن می­باشد در همین راستا در مجموع حدود ۶۰۰ لغت(۱۵۰ لغت آشنا و ۴۵۰ لغت جدید) از لغات کاربردی و پرتکرار قرآن را در خود جای داده است که قرآن­آموز پس از فراگیری آنها در کنار سایر مطالب کتاب، توانایی فهم معنای اکثر آیات کلام­الله مجید را خواهد داشت».[۳]
ساختار درس­ها
عناوین و ساختار درس­ها به قرار زیر است:

  1. قواعد

هر درس با آموزش قاعده­ای از قواعد زبان عربی از جمله: اسم مذکر و مؤنث، ضمیر، جمع مکسر، اسم معرفه، فعل ماضی، فعل مضارع، فعل امر، نهی و نفی، فعل معلوم و مجهول، قواعد اعلال، افلال ثلاثی مزید و ... آغاز می­شود.

  1. لغات

در هر درس تعدادی از لغات بالای ۱۰ بار تکرار در قرآن، همراه با معنای آن ذکر می­گردد.

  1. کلاس فهم قرآن

در این مرحله به هدف پرهیز از آموزش در قالب­های خشک و نیز طرح بی­مورد مطالب متنوع، مطالب کتاب در قالب داستان کلاسی است که در ماه مبارک رمضان برگزار شده و قرآن آموزانی با دیدگاه و سلایق و سطح علمی متفاوت در آن شرکت دارند و با گذر روزهای ماه مبارک رمضان به تدریج با قرآن أُنس و آشنایی بیشتری پیدا می­کنند.[۴]

  1. آیات

در این قسمت، ابتدا متن آیات همراه با ترجمه ذکر می­شود و از قرآن­آموز درخواست می­گردد که خودش آیات را ترجمه نموده و آن را با ترجمة داده شده مقایسه کند و در بخش پایانی، آیات دیگری را بدون ترجمه ارائه می­کند که لازم است قرآن­آموز به ترجمة آنها بپردازد.

  1. تمرین

این بخش شامل تمرین­هایی است که در برخی از دروس به جهت تثبیت قواعد زبان عربی ارائه می­گردد.
 
زیبایی­های کتاب

  1. فهرست عناوین دروس در آغاز هر فصل ذکر می­شود.
  2. در پایان هر فصل، قواعد درس را در قالب نمودار می­آورد که در جمع­بندی مباحث مطرح شده مفید می­باشد.
  3. در انتهای هر فصل، تمرینات دوره­ای(به شکل تشریحی) و تمارین خودآزمایی(به شیوة چند­گزینه­ای) ذکر شده است.
  4. در پایان کتاب، لغت­نامه به همراه کلید تمارین خودآزمایی آمده است.

ضعف­ها و نارسایی­ها

  1. اینکه گفته شده است؛ «کتاب حاضر، کتاب آموزش ترجمة قرآن می­باشد(نه کتاب آموزش قواعد زبان عربی)، قواعد آن به گونه­ای تدوین شده است که توان قرآن­آموز در ترجمة قرآن، بالاتر رفته و ذهن او را با مطالب حاشیه­ای و کم­کاربرد درگیر نکند»[۵]، در کتاب مشاهده نمی­شود چرا که متن دروس، خلاف آن را اثبات می­کند.
  2. محور آموزش در این کتاب، قواعد صرفی و نحوی به همراه معنای برخی از لغات قرآنی است به این جهت برای مخاطبی که مشغول تحصیل در مقطع راهنمایی(دبیرستان؛ دورة اول) است یا آن را به پایان رسانیده است، ملال­آور خواهد بود.
  3. کتابنامه­ای بسیار ضعیف و غیراستاندارد دارد.
  4. معلوم نیست معنای واژگان بر مبنای کدام کتاب لغت و کدام کتاب تفسیری، انتخاب شده است.
  5. بیان قواعد زبان عربی در ابتدای برخی از دروس از نظر روانی، از جاذبه و زیبایی کار می­کاهد.
  6. این کتاب، ساختار واحد و نظم و ترتیبی یکسان ندارد به گونه­ای که درس ۱ تا ۸ با قواعد زبان عربی آغاز می­شود ولی از درس ۹ به بعد آغاز درس با لغات آشنا و جدید است و درس ۱۶ با بخش کلاس فهم قرآن شروع می­شود.
  7. این کتاب، شیوة ترجمه و درک متن عبارات و آیات قرآنی را آموزش نمی­دهد.
  8. در میان تمارین، ارتباطی بین لغات درس و آیات قرآن، ایجاد نشده است.
  9. از آنجا که ادعای کتاب بر آموزش گام به گام و شفاف بخشی از قواعد زبان عربی است که فراگیری آن برای ترجمة قرآن ضروری است در صورتی که مباحث اعلال، یک بحث شکلی و ساختاری است لذا هیچ نقشی در معنای کلمات ندارد.
  10.  در بخش؛ کلاس فهم قرآن، فهم عمیق آیات وجود ندارد بلکه تمام همت نویسندگان به تبیین صرفی واژگان عربی است و در واقع فرصتی برای بسط قواعد صرفی می­باشد به عنوان نمونه بنگرید به: درس۱۷، ص ۱۸۸ که به روش ساختن اسم فاعل و اسم مفعول می­پردازد و در نتیجه خبری از مفاهیم قرآن نیست.
  11.  مباحثی از جمله؛ حروف مقطعه، نزول دفعی و تدریجی قرآن، فعل صحیح و فعل معتل، آیات قرآن در بیان شاعران فارسی زبان، نحوة صرف افعال و ... در بخش «کلاس فهم قرآن» مطرح شده است که ارتباطی به فهم قرآن و آشنایی با مفاهیم آن ندارد.

 
علی ملکوتی­نیا   ۱۰/۵/۱۳۹۴ش
 


[۱] . روشی آسان برای فهم قرآن، علیرضا لطفی و محمد ضرغام، تهران، انتشارات أسوه، چاپ اول، پاییز ۱۳۸۴ش، ص۷.

[۲] . همان، ص۹.

[۳] . همان، صفحة ۸.

[۴] . همان، ص۹.

[۵] . همان، ص۸.