ترجمه واژه ها در کتاب های ترجمه و مفاهيم قرآن کریم

بسم الله الرحمن الرحيم
بارها قرآن آموزان و معلّمان عزيز از ما پرسيده اند که آيا ترجمه ای که در کتاب های ترجمه و مفاهيم و مصحف برای واژه های قرآن برگزيده ايد، دقيق ترين و بهترين ترجمه است؟ در پاسخ بايد گفت:
اولاً: سعی ما بر اين بوده که با بهره گيری از کتب مفردات قرآن و قاموس های لغت عربی و تفاسير معتبر شيعه و سنی، معنای درست واژگان را بيابيم و در صورتی که در ترجمه واژه ای ميان مفسران يا لغويين اختلاف باشد، تفسير الميزان را فصل الخطاب قرار داده و ترجمه هماهنگ با اين تفسير ارزشمند را برگزيده ايم.
ثانياً: آنچه به عنوان ترجمه کلمات عرضه شده است، با توجه به روش ما و متناسب با شرايط آن است. مثلاً شايد در ترجمه کلمه« عفونا» بخشيديم صحيح باشد، ولی گزينش واژه «گذشت کرديم» بدان جهت است که پس از «عفونا» ترکيب «عنکم» آمده است و ترجمه عبارت «عفونا عنکم» به صورت کلمه به کلمه، «بخشيديم از شما» می باشد که ترجمه ناهماهنگ با ترکيبات فارسی است و ناگزيريم که «عن» را ترجمه نکنيم و بگوييم: بخشيديم شما را. ولی اگر واژه گذشت کرديم را به کار ببريم، ترجمه اين عبارت: «گذشت کرديم از شما» خواهد بود و همه کلمات از جمله«عن» ترجمه می شود. بنا بر اين گاهی گزينش واژگان برای ترجمه با لحاظ کردن جمله و جور شدن آن با کلمات قبل و بعد آن در ترجمه تحت اللفظی می باشد.
ثالثاً: در ترجمه برخی کلمات، با توجه به بار اعتقادی يا فقهی يا اصطلاحی يک واژه قرآنی ناگزير ترجمه فارسی خالص برای آن نياورده ايم بلکه همان کلمه را که برای قرآن آموزان به همراه مفهوم گسترده آن آشناست به کار برده ايم. مانند کلمه «تقوا» که کلمه« پرهيز» يا « پروا» در بسياری از موارد کامل و رسا نيست ولی خود کلمه تقوا برای اکثر مردم با همه جوانب يا بسياری از جنبه های آن شناخته شده است، بدين جهت در ترجمه «اتقوا» فعل تقوا پيشه کنيد را انتخاب کرده ايم. البته در برخی موارد «پروا کنيد» مناسب تر است لذا هر دو گزينه را به عنوان ترجمه اين کلمه ذکر کرده ايم. يا در ترجمه کلمه ظهار که با يک واژه فارسی ممکن نيست، همان کلمه را به عنوان ترجمه می آوريم، زيرا يک اصطلاح فقهی است که بايد لااقل در يک جمله بيان شود، و مسؤوليت توضيح اين کلمه را بر عهده معلم يا مربی نهاده ايم.
رابعاً: در ترجمه کلماتی مثل: الله، رحمن، رحيم و ... کمال مسامحه صورت گرفته و ترجمه ما همان معادل های مشهور آن است که بيشتر مردم با آنها آشنايند. در حالی که به خوبی واقفيم که « خدا» را نمی توان معادل بی چون و چرای کلمه « الله » دانست، همان گونه که «بخشنده و مهربان» مفهوم دقيق و کامل «رحمن و رحيم» را نمی رساند. ما از اين که اين کلمات آينه تمام نمای لفظ قرآنی آن نيست بی اطلاع نيستيم ولی با توجه به اين که می خواهيم در ساده ترين و ابتدايی ترين روش آحاد مردم را با ترجمه و فهم قرآن آشنا کنيم، ناگزيريم از طرح برخی دقت های موشکافانه علمی پرهيز کنيم.
ان شاء الله در اين خصوص باز هم خواهيم گفت و متقابلاً چشم انتظار پرسش ها و نقطه نظرات شما مربيان، معلّمان و قرآن آموزان عزيز هستيم.
حميد صفار هرندی